درسنامه آموزشی شهروند الکترونیکی E-Citizen کلاس دهم

هدف کلی

توانایی کار با سیستم عامل ویندوز

هدف‌های رفتاری

پس از مطالعه این فصل از هنرجو انتظار می‌رود که:

- معرفی محیط سیستم عامل ویندوز
- تنظیمات Notification Taskbar
- شناخت مفاهیم امنیتی برای سیستم عامل
- کار با درایورها و نمایش مشخصات سخت‌افزاری
- معرفی نرم‌افزارهای کاربردی برای یک سیستم عامل

زمان (ساعت)
نظری	عملی
5	15

مقدمه

همان‌طور که می‌دانید سیستم عامل مهم‌ترین نرم‌افزار سیستمی می‌باشد. یکی از معروف‌ترین سیستم عامل‌های موجود سیستم عامل ویندوز است که محصول شرکت مایکروسافت می‌باشد. کلمه Windows به معنی پنجره‌ها است. بنابراین سیستم عامل ویندوز یعنی سیستم عاملی که براساس پنجره‌ها کار می‌کند. در نتیجه سیستم عامل ویندوز یک سیستم عامل گرافیکی محسوب می‌شود. در این بخش مروری در مورد سیستم عامل ویندوز 10، شامل معرفی محیط سیستم عامل ویندوز، تنظیمات نوار وظیفه و قسمت اعلان‌ها، شناخت مفاهیم امنیتی سیستم عامل، کار با درایورها و نمایش مشخصات سخت‌افزاری و در نهایت معرفی نرم‌افزارهای کاربردی برای سیستم عامل می‌گردد.

سیستم عامل ویندوز (میزکار، منوی شروع، نوار وظیفه، آیکن‌ها، فایل‌ها و پوشه‌ها، This PC)

Desktop: به‌محض ورود به محیط ویندوز که همان Desktop می‌باشد صفحه ویندوز را می‌بینید که مانند زیر است و در شکل، قسمت‌های آن معرفی شده است.

به نشانه‌های روی میزکار، آیکن (Icon) می‌گوییم. از آیکن‌های پیش‌فرض ویندوز می‌توان موارد زیر را درنظر گرفت:

الف) آیکن This PC: محل‌های مختلف دیسک سخت، درایوها و پوشه‌های پیش‌فرض ویندوز را به ما نشان می‌دهد.

ب) آیکن سطل بازیافت (Recycle Bin): هر موردی که در ویندوز حذف می‌شود به سطل بازیافت می‌رود و تا زمانی که در سطل بازیافت است، قابل برگرداندن (بازیابی) می‌باشد، ولی وقتی از سطل بازیافت حذف شد قابل بازیابی نیست.

ج) آیکن مرکز کنترل ویندوز (Control Panel): مرکز کنترل ویندوز یعنی با ورود به این قسمت می‌توانید تنظیماتی در کل ویندوزتان انجام دهید.

د) نوار وظیفه (Taskbar): به قسمتی گفته می‌شود که آیکنی از برنامه‌های فعال در آن قرار می‌گیرد. همچنین می‌توان آیکن برخی از نرم‌افزارهای کاربردی را بر روی آن قرار داد تا آسان‌تر و سریع‌تر مورد دسترسی قرار گیرند. منوی استارت و ساعت بر روی این نوار قرار دارند. این نوار معمولاً در پایین صفحه قرار دارد، اما قابل جابه‌جایی و تغییر اندازه است. اجزای نوار وظیفه به شرح زیر می‌باشند:

دکمه شروع (Start): در سمت چپ نوار وظیفه قرار دارد و برنامه‌های نصب شده در ویندوز را نمایش می‌دهد. با کلیک روی  یا فشار کلید  روی صفحه کلید یا فشار هم‌زمان کلیدهای ESC+Ctrl می‌توان به منوی شروع دسترسی داشت.

در منوی Start می‌توانید برنامه‌های نصب شده روی سیستم را ببینید که یکی از این موارد معمولاً برنامه‌های آفیس (Office) است مانند ...,Word,Excel,Access که هر کدام کاربرد خاصی دارند. در قسمت Windows Accessories می‌توانید برنامه‌های جانبی ویندوز را مشاهده کنید.

اجزای دکمه شروع (Start): با کلیک روی منوی Start گزینه‌های زیر را هم مشاهده می‌نمایید:

ناحیه جستجو: با وارد کردن مورد دلخواه در این قسمت، (مثلاً نام نرم‌افزار مورد نظر) می‌توان به  آن دسترسی داشت. امکان دیگری که در این قسمت موجود است استفاده از دستیار صوتی برای جستجوی صوتی است که البته تنها با زبان انگلیسی کار می‌کند و عملیات خواسته شده ما را انجام می‌دهد.

پوشه (Folder): برای دسترسی آسان به فایل‌ها بهتر است در درایوها عمل پوشه‌بندی را انجام دهیم و چندین فایل مرتبط را در یک پوشه قرار دهیم. مثلاً یک پوشه به نام Music بسازیم و تمام موسیقی‌های خود را در آن قرار دهیم تا دسترسی به آن‌ها آسان شود. به هر کدام از موسیقی‌ها یک فایل صوتی می‌گوییم. هر پوشه می‌تواند شامل فایل یا زیر پوشه باشد. مثلاً می‌توانیم در پوشه Music پوشه‌هایی به نام خواننده‌های آن ایجاد کرده و موسیقی مربوط به آن‌ها را در آن پوشه قرار دهیم. شکل ظاهری آیکن پوشه زرد رنگ  می‌باشد.

فایل (File): برای ساخت فایل در محل مورد نظر کلیک راست کرده و سپس روی نرم‌افزار مورد نظر کلیک کنید و بعد نام دلخواه را وارد نمایید. شکل آیکن فایل، به نرم‌افزاری بستگی دارد که از آن استفاده می‌نماید و بسته به نوع فایل، شکل آن متفاوت می‌باشد.

دکمهٔ Task View:  که روی نوار وظیفه قرار دارد و با کلیک روی آن برنامه‌های در حال اجرا را نشان می‌دهد و می‌توانیم با کلیک روی ضربدر آن برنامه، برنامه مورد نظر را ببندیم و یا اینکه می‌توانیم در یک حساب کاربری دو Desktop یا بیشتر داشته باشیم. برای این کار بعد از کلیک روی Task View روی New Desktop کلیک می‌نماییم و می‌توانیم در هر دسکتاپ برنامه خاص خود را اجرا کنیم.

نوار دسترسی سریع (Quick Access Toolbar): در کنار دکمۀ Task View، نوار دسترسی سریع می‌باشد که برای دسترسی سریع به برنامه دلخواهمان می‌توانیم آن برنامه را با درگ به این قسمت اضافه نماییم.

نوار اعلان (Notification Area): در این قسمت که سمت راست نوار وظیفه قرار دارد ساعت و تاریخ سیستم، همچنین نشان اینترنت، علامت بلندگو و... را مشاهده می‌نماییم. البته نمایش و یا عدم نمایش هر کدام اختیاری است. اگر در انتهای نوار وظیفه روی  کلیک نماییم، پیام‌های سیستم و اعلان‌هایی که برای ما آمده است را نمایش می‌دهد. مثلاً اگر در اجرای برنامه‌ای مشکلی پیش آمده و سیستم عامل نیاز می‌بیند به ما تذکر دهد در این قسمت آشکار می‌شود.

ساعت (Clock): برای تنظیم ساعت سیستم می‌توانید در سمت راست نوار وظیفه روی جایی که ساعت و تاریخ را نشان می‌دهد، کلیک کنید. در پایین آن گزینهٔ Date and Time Settings را می‌بینید که با کلیک روی آن وارد تنظیمات شده و می‌توانید ساعت و تاریخ سیستم را تنظیم کنید.

کار با تنظیمات منوی استارت، ساعت و نوار وظیفه

منوی Start (شروع): وقتی روی منوی شروع کلیک می‌کنید. معمولاً در ستون اول برنامه‌های نصب شده نمایش داده می‌شوند و در سمت راست منوی شروع یک سری کاشی (Tile) دیده می‌شود که هر کدام از آن‌ها یک برنامه است و با کلیک روی آن، یک برنامه اجرا خواهد شد.

برای اینکه برنامه‌ای از این قسمت منوی شروع حذف شود می‌توانیم روی آن کلیک راست کنیم و گزینه Unpin from Start را کلیک کنیم.

برای سنجاق کردن برنامه دلخواه به منوی شروع، روی آن برنامه کلیک راست کرده و Pin to Start را کلیک می‌نماییم.

برای تنظیم نحوه نمایش کاشی‌ها در منوی شروع، روی برنامه مورد نظر کلیک راست کرده و Resize را کلیک می‌کنیم. زیرمنویی باز می‌شود که می‌توانیم اندازه نمایش آن برنامه را تعیین کنیم.

Small کوچک
Medium: متوسط
Wide: پهن
Large: بزرگ

برای مرتب کردن کاشی‌ها در منوی شروع می‌توانیم از دراگ استفاده نماییم.

تنظیمات منوی Start: برای این کار روی جای خالی میزکار کلیک راست کرده و Personalize را کلیک می‌کنیم. سپس در سمت چپ کادر باز شده روی Start کلیک می‌نماییم. موارد زیر را مشاهده می‌کنیم:

- Show more tiles on Start: اگر On باشد به ما اجازه می‌دهد برنامه‌های بیشتری را به‌صورت کاشی در منوی شروع قرار دهیم.

- Show app list in Start menu: اگر On باشد به ما اجازه می‌دهد لیست برنامه‌های نصب شده را بتوانیم در منوی شروع ببینیم.

- Show recently added apps: اگر On باشد آخرین برنامه‌هایی که نصب کرده‌ایم یا اضافه کردیم را در قسمت Recently added نشان می‌دهد.

- Show most used apps: اگر On باشد برنامه‌هایی که بیشترین استفاده را کرده‌ایم در قسمت Most used منوی شروع نشان می‌دهد.

- Show suggestions occasionally in Start: اگر On باشد یک‌سری پیشنهادات گاه و بیگاه در مورد برنامه‌های نصب شده روی سیستم به ما می‌دهد.

- Use Start full screen: اگر On باشد وقتی روی منوی شروع کلیک می‌کنیم، منوی شروع تمام صفحه می‌شود.

- Show recently opened items in Jump Lists on Start or the taskbar and in File Explorer Quick Access: اگر On باشد، برنامه‌هایی که اخیراً باز شده‌اند را در لیست پرش (Jump list) در منوی شروع یا نوار وظیفه یا قسمت Quick Access به ما نشان می‌دهد.

برای دیدن jump list یا همان لیست پرش کافی است روی یکی از برنامه‌ها در منوی شروع کلیک راست کنید، فایل‌هایی که در آن برنامه کار کرده‌اید را در یک لیست نشان می‌دهد. یا در قسمت دسترسی سریع روی آن برنامه کلیک راست کرده تا این لیست را ببینیم.

- Choose which folders appear on Start: می‌توانیم انتخاب کنیم کدام Folderها را در منوی شروع نمایش دهد. در حالت عادی با کلیک روی منوی شروع شکل زیر را می‌بینیم که در این منو، پوشه‌های Documents,Pictures و... را می‌بینیم. می‌توانیم تنظیم کنیم که کدام پوشه‌های ویندوز را در این لیست ببینیم.

تنظیمات Taskbar: برای دسترسی به این قسمت به غیر از کلیک راست در جای خالی میزکار و کلیک روی Personalize و کلیک روی Taskbar، می‌توان روی جای خالی نوار وظیفه کلیک راست کرد و از منوی باز شده Taskbar settings را کلیک نمود. گزینه‌های آن به شرح زیر هستند:

- Lock the taskbar: برای قفل کردن نوار وظیفه است. یعنی اگر On باشد قابلیت جابه‌جایی یا تغییر اندازه نوار وظیفه را ندارید.

- Automatically hide the taskbar in desktop mode: پنهان‌سازی خودکار نوار وظیفه در حالت Desktop یعنی در حالت عادی پنهان است و وقتی ماوس را طرف آن می‌بریم، آشکار می‌شود.

- Use small task buttons: آیکن‌های نوار وظیفه را در کوچک‌ترین حد نشان می‌دهد و نوار وظیفه باریک می‌شود.

- Use Peek to preview the desktop when you move your mouse to the Show desktop but- ton at end of the taskbar: وقتی در انتهای سمت راست نوار وظیفه (Pick) ماوس را نگه می‌داریم یا کلیک می‌کنیم برنامه‌های درحال اجرا حداقل می‌شوند و میزکار را کامل می‌بینیم. برای برگشت به حالت قبل کافی است روی این قسمت یک‌بار دیگر کلیک کنیم.

- Replace Command Prompt with Windows PowerShell in the menu when I right-click the start button or press Windows Key+X: وقتی روی منوی start کلیک راست کنید یا کلیدهای ویندوز +X را بزنید به‌جای Command Prompt، پنجره PowerShell را نشان می‌دهد.

Show badges on taskbar buttons: هشدارها یا پیغام‌هایی که برای برنامه‌ها آمده‌اند را روی نوار وظیفه نشان می‌دهد.

Taskbar location on screen: تعیین محل نوار وظیفه روی میزکار
Bottom: پایین
Top: بالا
Left: چپ
Right: راست

Combine taskbar buttons: تنظیمات این قسمت برای زمانی‌که ما برنامه‌ها و پنجره‌های زیادی را باز کرده‌ایم می‌باشد.
Always, hide labels: آن‌ها را بر اساس نوعشان دسته‌بندی و ترکیب می‌کند.
When taskbar is full: وقتی نوار وظیفه پر است گزینه‌های باز را ترکیب می‌کند.
Never: در هیچ شرایطی عمل ترکیب را انجام نمی‌دهد.

سنجاق کردن یک برنامه به نوار وظیفه: برای سنجاق کردن یک برنامه به نوار وظیفه، می‌توانیم روی آن کلیک راست کرده و Pin to taskbar را کلیک نماییم. برای اینکه آن برنامه را از حالت سنجاق شده در بیاوریم، روی نوار وظیفه روی آیکن آن برنامه کلیک راست کرده و Unpin from taskbar را کلیک می‌نماییم.

به‌حداقل رساندن یک‌باره همه پنجره‌های باز: گاهی اوقات پنجره‌های باز زیادی داریم و می‌خواهیم به یک‌باره به دسکتاپ دسترسی داشته باشیم. برای این کار یکی از دو روش زیر را انجام می‌دهیم:

1- کلیک راست در جای خالی از نوار وظیفه و سپس کلیک روی Show Desktop
2- کلیک در آخرین نقطه سمت راست نوار وظیفه بعد از ناحیه (اعلان)

بدین ترتیب یک‌باره همه پنجره‌های باز حداقل شده و می‌توانیم به دسکتاپ دسترسی پیدا کنیم. برای اینکه پنجره‌های باز از حالت حداقل به حالت قبلی برگردند، یکی از دو روش زیر را انجام می‌دهیم:

1- کلیک راست جای خالی نوار وظیفه و Show Open Windows
2- کلیک در آخرین نقطه سمت راست نوار وظیفه (بعد از ناحیه اعلان)

تنظیمات ساعت: برای تنظیم ساعت رایانه یکی از روش‌های زیر را اجرا می‌نماییم:

روش اول: کلیک روی ساعت در سمت راست نوار وظیفه (ناحیه اعلان یا Notification area) و کلیک روی Date and time settings

روش دوم: کلیک روی منوی شروع و کلیک روی Settings (علامت چرخ دنده)

با انجام این روش کادر زیر باز می‌شود که شامل گزینه‌های زیر است:

- Current date and time: نمایش تاریخ و ساعت فعلی
Set time automatically: تنظیم زمان به‌صورت خودکار
- Settime zoneautomatically: تنظیم منطقه زمانی به‌طور خودکار
- Set the date and time manually: تنظیم دستی تاریخ و زمان که با کلیک روی Change می‌توان تغییر داد.
- Synchronize your clock: هم‌سان‌سازی ساعت با استفاده از سایت time.windows.com
- Sync now: شروع همسان‌سازی
- Time zone: انتخاب منطقه جغرافیایی
- Adjust for daylight saving time automatically: با فعال بودن این گزینه امکان تشخیص روز و شب بودن برای سیستم محقق می‌شود به‌طور مثال برای برنامه weather (آب و هوا) امکان تشخیص روز و شب را محقق می‌سازد.
- Show additional calendars in the taskbar: علاوه‌بر تقویم اصلی تقویم کشور دیگری را هم نمایش می‌دهد.

روش سوم: وارد مرکز کنترل (Control panel) ویندوز شده و روی Date and Time کلیک می‌نماییم. با این روش کادر زیر باز می‌شود:

- زبانه Date and Time: تنظیم تاریخ و زمان برای انجام تغییرات مورد نظر روی Change date and time کلیک می‌نماییم و برای تنظیم منطقه جغرافیایی روی Change time zone کلیک نموده و کشور مورد نظر را انتخاب می‌کنیم.
اگر گزینه Notify me when the clock changes علامت‌دار باشد به محض تغییر ساعت با نمایش اعلانی به ما اطلاع می‌دهد.
- زبانه Additional Clocks: برای اضافه کردن ساعت کشور دیگری علاوه‌بر ساعت سیستم، به کار می‌رود. مثلاً می‌خواهیم بدانیم در کشور کانادا الان چه ساعتی از شبانه روز است.
- زبانه Internet Time: این زبانه به شما اعلام می‌کند که با استفاده از اینترنت، زمان را تنظیم می‌کند و زمان آخرین به‌روزرسانی زمان را هم برایتان در همین زبانه نشان می‌دهد.

تنظیمات صفحه دسکتاپ

کار با میز کار (Desktop): راحت‌ترین کار برای دسترسی به تنظیمات میز کار ویندوز کلیک راست در جای خالی میز کار ویندوز می‌باشد. با کلیک راست در این قسمت منوی زیر را می‌بینیم:

الف) View (روش نمایش آیکن‌های میز کار): با کلیک روی View زیر منوی زیر باز می‌شود:

- Large icons: تمام آیکن‌های دسکتاپ در اندازه بزرگ دیده می‌شوند.
- Medium icons: تمام آیکن‌های دسکتاپ در اندازه متوسط دیده می‌شوند.
- Small icons: تمام آیکن‌های دسکتاپ در اندازه کوچک دیده می‌شوند.
- Auto Arrange icons: آیکن‌های دسکتاپ در محدوده خودشان جابه‌جا می‌شوند مثلاً نمی‌توان یک آیکن را از سمت چپ دسکتاپ به سمت راست برد.
- Align icons to grid: تنظیم و مرتب کردن آیکن‌ها براساس خطوط شبکه یعنی مثلاً آیکن‌ها را از فاصله خاصی نمی‌توان به‌هم نزدیک‌تر کرد.
- Show desktop icons: نمایش یا عدم نمایش آیکن‌های دسکتاپ

ب) Sort by (مرتب‌سازی آیکن‌ها): با کلیک روی این گزینه زیرمنویی که می‌بینید باز می‌شود.

- Name: مرتب‌سازی آیکن‌های میزکار براساس نام
- Size: مرتب‌سازی آیکن‌های میزکار براساس حجم و اندازه
- Item Type: مرتب‌سازی آیکن‌های میزکار براساس نوع
- Date modified: مرتب‌سازی آیکن‌های میز کار براساس آخرین تغییر

تنظیمات و شخصی‌سازی میزکار (Desktop): در این قسمت می‌توانیم انواع تنظیمات را روی میزکار انجام دهیم و همچنین از انواع تصاویر و رنگ‌ها در دسکتاپ استفاده نماییم. با کلیک راست در جای خالی میزکار و کلیک روی Display کادر زیر باز می‌شود:

- Brightness and color: تنظیم روشنایی و رنگ
- Night light: خاموش یا روشن بودن نور شب
- Change the size of text, app, and other items: تنظیم اندازه و مقیاس عناصر صفحه نمایش
- Display resolution: تنظیم میزان وضوح صفحه نمایش مثلاً در این سیستم، 1366×768 پیکسل است.
- Display orientation: جهت صفحه نمایش را مشخص می‌کند.

لیست این قسمت شامل موارد زیر است:

- Multiple displays: برای مواقعی که بیش از یک صفحه نمایش به سیستم ما متصل است چه با کابل و چه با استفاده از Wi-fi برای اتصال به آن کافی است Detect را کلیک نماییم.

تغییر Theme و گذاشتن رنگ و تصویر برای میزکار (Desktop): برای این کار، جای خالی Desktop کلیک راست کرده و روی Personalize کلیک می‌نماییم. موارد زیر را می‌بینیم:

1- Background: تنظیم تصویر زمینه Desktop
2- Colors: تنظیم رنگ‌های قسمت‌های مختلف ویندوز
3- Lock screen: تنظیمات صفحه Lock (قفل)
4- Themes: تنظیم و ایجاد Theme
5- Fonts: کار با قلم‌ها (Fonts)
6- Start: تنظیمات منوی شروع (Start)
7- Taskbar: تنظیمات نوار وظیفه (Taskbar)

1- قسمت Background:

- Picture: گذاشتن یک تصویر در Desktop که آن را از قسمت Browse انتخاب می‌کنیم.
- Solid Color: یک رنگ ساده برای زمینه دسکتاپ از لیست رنگ‌ها انتخاب می‌کنیم. اگر رنگ مورد نظرمان در بین رنگ‌ها نبود، روی علامت + در کنار Custom Color کلیک می‌نماییم.
- Slideshow: در Desktop چند تصویر را که پوشه آن را از قسمت Browse انتخاب کرده‌ایم، به‌صورت اسلایدهایی پی‌درپی نمایش می‌دهد.

با انتخاب Slideshow موارد زیر را می‌توانیم تنظیم نماییم:

- Pictures: استفاده از تصاویر داخل پوشه Pictures
- Browse: انتخاب پوشه‌ای که تصویرهای مورد نظرمان در آن قرار دارد.
- Change Picture Every: تصویرها هر چند وقت یک‌بار تغییر کنند.
- Shuffle: تغییر تصویرها به‌صورت تصادفی باشد.
- Let Slideshow run even if I'm on battery power: در لپ‌تاپ‌ها حتی اگر از باتری استفاده می‌کنیم این خاصیت Slideshow فعال باشد.

اگر قسمت Picture یا قسمت Slideshow را انتخاب کنیم در لیست Choose a fit می‌توانیم حالت نمایش تصویر را روی دسکتاپ مشخص کنیم. همان‌طور که در شکل می‌بینید این لیست شامل گزینه‌های زیر است:

Fill: تصویر را طوری نشان می‌دهد که کل میز کار را بپوشاند.
Fit: تصویر را در حدی بزرگ نمایش می‌دهد که نسبت طول و عرض آن رعایت شود.
Stretch: تصویر را آن‌قدر می‌کشد که کل میزکار را پرکند.

- Tile: تصویر را در اندازه اصلی خودش مانند کاشی کنار هم قرار می‌دهد تا کل میزکار پر شود.
- Center: تصویر را در اندازه اصلی خودش در وسط میزکار قرار می‌دهد.

Span: میزکار را با تصویر می‌پوشاند بدون اینکه اندازه تصویر را درنظر بگیرد.

2- قسمت Colors: بسته به اینکه در قسمت Themes و Background چه انتخابی کرده‌ایم این قسمت، شامل گزینه‌های متنوعی می‌باشد. ولی معمول‌ترین آن‌ها در این صفحه شرح داده شده‌اند.

- Choose your color: انتخاب رنگ از نظر تیرگی و روشنایی
- Transparency effects: آیا افکت‌های شفاف فعال باشند یا خیر
- Automatically pick an accent color from my background: اگر علامت‌دار باشد، به‌طور خودکار رنگ، با تصویر پس‌زمینه میزکار شما مطابقت خواهد داشت.
- Recent colors: رنگ‌هایی که اخیراً استفاده شده است.
- Windows colors: انتخاب رنگ دلخواه از بین رنگ‌ها
- Custom Color: اگر رنگ دلخواهمان در بین رنگ‌ها نبود، روی علامت + کلیک نموده و رنگ دلخواهمان را انتخاب می‌نماییم.
- Start, taskbar, and action center: رنگ انتخابی روی منوی شروع، نوار وظیفه و Action Center نیز اعمال می‌شود.
- Title bars and window borders: رنگ انتخابی روی نوار عنوان پنجره‌ها و کادر دور پنجره نیز اعمال می‌گردد.

3- قسمت Lock Screen: وقتی برای یک مدت با صفحه کلید و ماوس کار نکنیم، سیستم به حالت قفل در می‌آید. به صفحه‌ای که در این حالت ظاهر می‌شود، Lock Screen می‌گویند. با کلیک روی این قسمت می‌توان تنظیمات Lock Screen را انجام داد. موارد زیر در این قسمت دیده می‌شود:

در لیست باز شده می‌توانیم یک تصویر (Picture) یا چند تصویر (Slideshow) را در Lock Screen قرار دهیم. که در هر دو حالت پوشه حاوی تصویر یا تصاویر را از Browse انتخاب می‌نماییم.

- Choose one app to show detailed status on the lock screen: نمایش جزئیات نرم‌افزار سیستم که به‌صورت detailed می‌باشد در صفحه Lock Screen

Choose which apps show quick status on the lock

- screen: می‌توان وضعیت سریع برخی نرم‌افزارهایی که در ویندوز موجود هستند (با کلیک روی + و انتخاب آن نرم‌افزار) را در Lock Screen مشاهده کرد. برای تغییر نمونه های انتخابی کافی است روی آن کلیک راست نماییم.

Show lock screen background picture on the sign

- in Screen: با فعال کردن این قسمت در حین ورود به ویندوز صفحه Lock Screen نمایش داده می‌شود.
- Screen timeout settings: تنظیم زمان انتظار برای ظاهر شدن صفحه Lock Screen
- Screen Saver settings: تنظیم تصاویر متحرک برای محافظ صفحه نمایش

4- بخش Themes: برای اعمال طرح‌های آماده و ذخیره طرح دلخواه استفاده می‌شود:

با انتخاب تم دلخواه از قسمت Change Theme می‌توانیم تم ویندوزمان را عوض نماییم. در این قسمت پس از انجام تغییرات دلخواه می‌توانیم با کلیک روی Save theme و دادن نام دلخواه تم دلخواهمان را به نام مورد نظر ذخیره کرده و درصورت نیاز آن را اعمال نماییم. در موقع تنظیم و ذخیره Theme، در قسمت Background تصویر زمینه، در قسمت Color رنگ‌های قسمت‌های مختلف، در قسمت Sounds صداهای ویندوز و در قسمت Mouse Scursor شکل اشاره‌گر ماوس را تنظیم می‌نماییم.

با کلیک روی Desktop Icon Settings می‌توانیم آیکن‌های میزکار را به دلخواه تنظیم نماییم. با کلیک روی این قسمت کادر زیر باز خواهد شد.

در قسمت Desktop icons می‌توانید نام آیکن‌های میزکار را ببینید و هر کدام که می‌خواهید در میزکار آشکار باشند تیک بزنید و در غیر این صورت تیک آن را بردارید.

در پایین آن آیکن‌های میزکار را همراه با شکل آن می‌بینید که برای تغییر شکل آیکن مورد نظر کافی است آن را از این کادر انتخاب کرده و سپس روی Change Icon کلیک کنید. سپس شکل مورد نظر را دابل کلیک کنید.

اگر خواستید شکل آیکن دلخواه شما به شکل پیش‌فرض ویندوز بازگردد، پس از انتخاب آیکن مورد نظر از این قسمت کافی است روی Restore Default کلیک کنید.

اگر گزینه Allow themes to change desktop icons علامت‌دار باشد، به تم‌ها اجازه تغییر شکل آیکن‌های ویندوز را می‌دهد.

5- بخش Fonts: با استفاده از این قسمت می‌توانیم قلم‌های نصب شده در سیستم را مشاهده و قلم جدید نیز نصب نماییم.

Add fonts: اضافه کردن قلم جدید با دراگ به این منطقه
Available fonts: فونت‌های موجود

ساخت فایل‌ها و پوشه‌ها و مدیریت برروی فایل‌ها و پوشه‌ها

مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها: معمولاً کاربری که فایل‌های زیادی را در هارد سیستم خود ذخیره کرده است، دسترسی سریع به فایل‌ها برای وی مشکل می‌شود. بنابراین یکی از اقداماتی که باید در این موارد انجام شود، مرتب‌سازی فایل‌ها می‌باشد که ویندوز این قابلیت را به روش‌های مختلف ارائه می‌دهد. بهترین روش برای این کار پوشه‌بندی است. پوشه‌ها در ویندوز مانند قفسه‌های یک کتابخانه هستند.

پوشه (Folder): محلی برای دسته‌بندی و نگهداری فایل‌ها و برنامه‌هاست. در یک پوشه تعدادی فایل و یا پوشه‌های دیگری قرار دارند که به آن‌ها زیرپوشه (Sub folder) می‌گویند. موقعی که This PC را باز می‌کنید می‌توانید پوشه‌های پیش‌فرض ویندوز را مشاهده کنید.

فایل (File): همه اطلاعات مرتبط با هم در رایانه در واحدی به نام فایل یا پرونده ذخیره می‌شوند. نوع فایل از پسوند آن مشخص می‌شود و هر فایل با توجه به نرم‌افزاری که برای ساخت آن استفاده شده و کاربرد آن، پسوندش متفاوت است. فایل‌ها انواع مختلفی دارند که در جدول زیر ذکر شده‌اند.

انواع فایل‌ها
پسوند فایل	توضیحات
Com, exe	فایل‌های اجرایی
MP4, AVI, DAT, WMV	فایل‌های ویدئویی
MP3, WAV, Mid	فایل‌های صوتی
JPG, png, bmp, gif	فایل‌های تصویری
Zip, rar	فایل‌های فشرده
Doc, txt. pdf	فایل‌های متنی
Htm, html	صفحات وب

ساخت پوشه: برای ساخت پوشه در محل دلخواه در جای خالی کلیک راست کرده و New و سپس Folder را کلیک می‌نماییم. نام دلخواه را وارد کرده و در سمت دیگر کلیک می‌کنیم تا نام پوشه ثابت شود. اگر در پنجره خاصی هستیم مثلاً در یکی از درایوها، می‌توانیم برای ساخت پوشه یکی از موارد زیر را انجام دهیم.

1- کلیک راست جای خالی پنجره و New و سپس Folder
2- در زبانهٔ Home کلیک روی New Folder
3- فشار کلیدهای Ctrl-Shift-N

سپس نام دلخواه را وارد کرده و در سمت دیگر کلیک می‌کنیم یا کلید Enter صفحه کلید را فشار می‌دهیم تا نام پوشه ثابت شود.

ساخت فایل: یکی از راه‌های ساخت فایل که معمول است این است که وارد نرم‌افزار دلخواه شده محتوای دلخواه را وارد می‌کنیم و سپس در آن نرم‌افزار، فایل را در محل دلخواه به‌وسیله قسمت Save نرم‌افزار ذخیره می‌نماییم. اگر در محل خاصی بدون ورود به نرم‌افزار مورد نظر خواستیم یک فایل بسازیم یکی از موارد صفحه بعد را انجام می‌دهیم:

1- کلیک راست جای خالی و کلیک روی New و سپس نرم‌افزار مورد نظر
2- نام دلخواه را وارد نمایید و پس از آن یا طرف دیگر کلیک کنید یا کلید Enter صفحه کلید را بزنید تا نام ثابت شود.

تغییر نام پوشه یا فایل: برای تغییر نام پوشه یا فایل مورد نظر، پس از انتخاب آن یکی از موارد زیر را انجام می‌دهیم:

1- کلیک راست و کلیک روی Rename
2- اگر در پنجره خاصی هستید، کلیک روی گزینه Rename در نوار مربوط به زبانه Home
3- فشار کلید F2 از صفحه کلید

انتخاب فایل یا پوشه‌های مورد نظر:

- اگر چند پوشه و فایل را می‌خواهید انتخاب کنید و آن‌ها پشت سرهم بودند می‌توانید از دراگ ماوس استفاده کنید یا روی اولی کلیک کرده و Shift صفحه کلید را نگهدارید و روی آخرین مورد کلیک کنید. اگر موارد دلخواهتان پشت سرهم نبودند می‌توانید اولین مورد را کلیک نمایید سپس کلید Ctrl را نگهدارید و سپس روی موارد دلخواه کلیک کنید.

- اگر بخواهید موارد، اعم از فایل و یا پوشه در محل مورد نظر شما انتخاب شوند، می‌توانید Select all را کلیک کنید و یا از صفحه کلید، کلیدهای Ctrl-A را فشار دهید.

شکل زیر قسمت انتخاب از نوار ابزار زبانه Home در پنجره را نشان می‌دهد.

Select all: انتخاب همه
Select none: همه موارد انتخاب شده را از حالت انتخاب در می‌آورد.
Invert selection: معکوس کردن انتخاب یعنی موارد انتخاب شده از حالت انتخاب در آمده و مواردی انتخاب نشده، انتخاب خواهند شد.

عملیات کپی (Copy-Paste): برای این کار مورد یا موارد دلخواه را انتخاب می‌کنیم سپس یکی از موارد زیر را انجام می‌دهیم:

1- کلیک راست و کلیک روی Copy
2- فشار کلیدهای Ctrl-C
3- اگر در پنجره خاصی هستید، کلیک روی Copy در نوار Home
4- گزینه Copy to در نوار ابزار Home و انتخاب مقصد

پس از انجام یکی از اعمال بالا، موارد دلخواه شما در حافظه موقت ویندوز (Clipboard) کپی می‌شود. بنابراین باید در محل دلخواه، از حافظه موقت فراخوانی (Paste) کنیم. برای این کار پس از اینکه در مقصد وارد شدیم، یکی از موارد زیر را انجام می‌دهیم:

1- کلیک راست جای خالی و کلیک روی Paste
2- فشار کلیدهای Ctrl-V
3- اگر در پنجره خاصی هستید، کلیک روی Paste در نوار Home

همان‌طور که می‌بینید هم موارد اصلی که انتخاب کرده بودیم وجود دارند و هم یک کپی از آن‌ها در مقصد به‌وجود آمده است.

عملیات انتقال (Cut-Paste): برای این کار مورد یا موارد دلخواه را انتخاب می‌کنیم سپس یکی از موارد زیر را انجام می‌دهیم:

1- کلیک راست و کلیک روی Cut
2- فشار کلیدهای Ctrl-X
3- اگر در پنجره خاصی هستید، کلیک روی Cut در نوار Home
4- گزینه Move to در نوار ابزار Home و انتخاب مقصد

پس از انجام یکی از اعمال کپی با انتقال، موارد دلخواه شما در حافظه موقت ویندوز (Clipboard) قرار می‌گیرد. بنابراین باید در محل دلخواه، از حافظه موقت فراخوانی (Paste) کنیم. برای این کار پس از اینکه در مکان مقصد وارد شدیم، یکی از موارد زیر را انجام می‌دهیم:

1- کلیک راست جای خالی و کلیک روی Paste
2- فشار کلیدهای Ctrl-V
3- اگر در پنجره خاصی هستید، کلیک روی Paste در نوار Home

همان‌طور که می‌بینید هم موارد اصلی که انتخاب کرده بودیم وجود دارند و هم یک کپی از آن‌ها در مقصد به‌وجود آمده است.

مشاهده مشخصات پوشه: برای مشخصات پوشه موردنظر روی آن کلیک راست کرده و گزینه Properties را کلیک می‌نماییم. اگر در پنجره‌ای هستید می‌توانید پس از انتخاب پوشه موردنظر خود روی گزینه Properties در نوار ابزار کلیک کنید. وقتی پنجره مشخصات پوشه موردنظر را به یکی از روش‌های گفته شده باز کردید، پنجره زیر را مشاهده می‌کنید:

گزینه‌های شکل
Type	نوع، که همان پوشه است.
Location	محل پوشه
Size	اندازه پوشه
Size on disk	مقدار فضایی که روی دیسک اشغال می‌کند.
Contains	تعداد زیرپوشه‌ها و فایل‌ها
Created	تاریخ و ساعت ساخت پوشه
Attributes	خصوصیات پوشه

مشاهده مشخصات فایل: برای مشاهده مشخصات فایل موردنظر روی آن کلیک راست کرده و روی گزینه Properties کلیک می‌نماییم. اگر در پنجره‌ای هستید می‌توانید پس از انتخاب فایل موردنظر خود روی گزینه Properties در نوار ابزار کلیک کنید. وقتی پنجره مشخصات فایل موردنظر را به یکی از روش‌های گفته شده باز کردید، پنجره زیر را مشاهده می‌کنید:

گزینه‌های شکل
Type of file	نوع فایل
Opens with	نرم‌افزاری که فایل با آن باز می‌شود.
Location	محل فایل
Size	اندازه فایل
Size on disk	مقدار فضایی که روی دیسک اشغال می‌کند.
Created	تاریخ و ساعت ساخت فایل
Modified	تاریخ و ساعت تغییر فایل
Accessed	تاریخ و ساعت آخرین دسترسی به فایل
Attributes	خصوصیات فایل

قوانین نام‌گذاری فایل‌ها و پوشه‌ها:

حداکثر طول نام فایل یا پوشه 255 کاراکتر است.
پسوند فایل و نقطه جداکننده هم جزء نام فایل حساب می‌شوند.
کاراکترهای غیر مجاز عبارت‌اند از: * ? | / \” : <>
کلمات رزرو شده را نمی‌توان در نام فایل یا پوشه به کار برد مانند: n) CON,PRN,AUX,NUL,COMn,LPTn عدد صحیح بین 1 تا 9 است) مثلاً LPT1 یا COM2 و...

کار با Paint و Notepad و ماشین حساب

برنامه‌های جانبی ویندوز: برای استفاده آسان و انجام کارها به‌صورت آسان در ویندوز چند برنامه مانند Notepad برای متن‌های ساده، نقاشی (Paint) برای کارهای نقاشی و تصویری و ماشین حساب (Calculator) برای محاسبات وجود دارد.

برنامه Notepad: فایل مربوط به این برنامه از نوع متن ساده می‌باشد و پسوند آن txt است. برای ورود به برنامه Notepad یکی از کارهای زیر را انجام دهید:

1- Start - Windows Accessories - Notepad
2- تایپ Notepad در کادر جستجوی کنار منوی Start
3- کلیک راست در مکان مورد نظر و سپس New و Text Document در این مرحله، نام دلخواه برای فایل را وارد کرده و برای ورود به محیط، روی فایل دابل کلیک نمایید شکل زیر را مشاهده می‌نمایید:

برنامه نقاشی (Paint): فایل مربوط به این برنامه از نوع تصویری می‌باشد و پسوند آن می‌تواند انواع پسوند فایل‌های تصویری مانند Jpg,PNG,Gif,Bmp باشد. البته پیش‌فرض برنامه، پسوند Bmp می‌باشد. برای ورود به برنامه Paint یکی از کارهای زیر را انجام دهید:

1- Start_Windows Accessories_Paint
2- تایپ Paint در پنجره جستجوی کنار منوی Start

پس از انجام یکی از موارد گفته شده وارد محیط نقاشی می‌شوید و شکل زیر را مشاهده می‌نمایید:

در برنامه‌های جانبی ویندوز 10 یک برنامه نقاشی دیگر به نام Paint 3D نیز موجود است که می‌توان اشکال سه بعدی را استفاده نمود. برای ورود به این محیط یکی از موارد زیر را انجام دهید:

1- Start- Paint 3D
2- تایپ 3D در پنجره جستجوی کنار منوی Start

- برنامه ماشین حساب (Calculator): با این برنامه می‌توانید کارهای محاسباتی خود را انجام دهید. برای ورود به برنامه Calculator یکی از کارهای زیر را انجام دهید:

1- Start_Calculator
2- تایپ Calculator در پنجره

جستجوی کنار منوی Start
پس از انجام یکی از موارد بالا وارد ماشین حساب می‌شوید و شکل زیر را مشاهده می‌نمایید:
کارایی ماشین حساب Standard برای انجام عملیات معمولی محاسباتی است ولی برای انجام محاسبات تخصصی باید از ماشین حساب علمی و مهندسی استفاده کرد.

برای این کار سمت چپ کلمه Standard کلیک نمایید تا منوی شکل زیر را ببینید:

Standard: ماشین حساب ساده و استاندارد
Scientific: ماشین حساب علمی و پیشرفته
Graphing: ماشین حساب برای توابع و رسم نمودار
Programmer: ماشین حساب برنامه‌نویسی
Date Calculation: محاسبه تاریخ

تنظیمات نمایش فایل‌ها و پسوند فایل‌ها

تنظیمات نمایش فایل‌ها و پسوند فایل‌ها: برای این کار باید وارد مرکز کنترل ویندوز یعنی Control Panel شویم و سپس File Explorer Options را کلیک نماییم. کادری باز می‌شود که شامل سه زبانه است. در زبانه دوم، یعنی View می‌توانیم تنظیمات دلخواهی برای نمایش فایل‌ها و پسوند آن‌ها انجام دهیم. در اینجا به چند مورد از آن‌ها اشاره می‌نماییم.

- Hidden files and folders: نمایش فایل‌ها و پوشه‌های پنهان
- Don't show hidden files, folders or drives: فایل‌ها، پوشه‌ها و درایوهای پنهان را نمایش نمی‌دهد.
- Show hidden files,folders and drives: نمایش فایل‌ها، پوشه‌ها و درایوهای پنهان (البته نمایش آن‌ها، به‌صورت کمرنگ می‌باشد)
- Hide empty drives: نمایش یا عدم نمایش درایوهای خالی
- Hide extensions for known file types: اگر فعال باشد، پسوند فایل‌ها را پنهان می‌کند و نمایش نمی‌دهد.

Notification در Taskbar

تنظیمات Notification

بعد از کلیک راست روی جای خالی میزکار و کلیک Personalize روی گزینه Taskbar کلیک می‌نماییم. قسمتی را به‌نام Notification area می‌بینیم که به‌وسیله آن می‌توانیم ناحیه اعلان که در سمت راست نوار وظیفه است را تنظیم کنیم. به شکل زیر توجه کنید:

- Select which icons appear on the taskbar: انتخاب آیکن‌هایی که می‌خواهیم در ناحیه اعلان آشکار یا پنهان باشند. مانند آیکن شبکه، منبع تغذیه، صدا و...
- Turn system icons on or off: فعال یا غیرفعال کردن آیکن‌های سیستمی که می‌خواهیم در این قسمت آشکار یا پنهان باشند. مانند آیکن ساعت
- Multiple displays: تنظیمات برای موقعی که چند نمایشگر به سیستم متصل می‌باشد.

People: مربوط به موقعی هست که ما از طریق برنامه‌ای که مخصوص ویندوز است، با افراد دیگر در تماس باشیم. این قسمت مربوط به خود ویندوز می‌باشد. با اتصال به اینترنت می‌توانیم برای خودمان پروفایل تعیین کنیم و با افرادی در تماس باشیم.

- Show contact on the taskbar: آیا مخاطبین ما در نوار وظیفه نمایش داده شوند یا خیر؟
- Choose how many contacts to show: چند نفر از مخاطبین در نوار وظیفه نمایش داده شوند؟
- Show My People notifications: اعلانات مخاطبین در نوار وظیفه نمایش داده شود یا خیر؟
- Play a sound when a My People notification arrives: موقعی که اعلانی از مخاطبین من می‌رسد صدایی پخش کند یا خیر؟
- Show My People app suggestions: فعال یا غیرفعال کردن پیشنهاداتی که توسط این برنامه مطرح می‌شود.

مفاهیم امنیتی برای سیستم عامل

ما در دنیای پرآشوبی زندگی می‌کنیم. حفظ امنیت خویشتن و اجتناب از آسیب برای هر فردی قابل تصور است. این روزها حریم خصوصی به‌شدت چیز دور از دسترسی است. یکی از کلیدهای اصلی و مهم دسترسی به حساب‌ها، رمز عبور است. امروزه امنیت اطلاعات در سیستم‌های رایانه‌ای به عنوان یکی از مسائل مهم دنیای فناوری مطرح است و می‌بایست به مقوله امنیت اطلاعات نه به عنوان یک محصول بلکه به عنوان یک فرایند نگاه گردد. بنابراین امنیت و محفوظ نگاه داشتن رمز عبور بسیار حائز اهمیت است.

ایجاد رمز عبور برای رایانه‌های شخصی

ابتدایی‌ترین و اولیه‌ترین راه برای حفاظت از اطلاعات شخصی، جلوگیری از دسترسی دیگران به آن است و ابتدایی‌ترین راه برای جلوگیری از دسترسی دیگران به حساب کاربری (Account) ما، قرار دادن یک رمز عبور (Password) قوی می‌باشد.

انتخاب گذرواژه خوب تأثیر روش محافظت با گذرواژه را بیشتر می‌کند و رایانه را از دسترسی‌های غیرمجاز محافظت می‌نماید. گذرواژه خوب و قوی دارای شرایط زیر می‌باشد:

الف) به خاطر آوردن آن برای صاحب گذرواژه آسان، ولی حدس آن برای دیگران مشکل باشد.
ب) طول گذرواژه کوتاه نباشد.
ج) گذرواژه نباید از کلمات با معنی انتخاب شود.
د) گذرواژه تاریخ تولد، ازدواج، شماره شناسنامه و سایر اطلاعاتی که به‌سادگی توسط افراد دیگر قابل دسترسی است، نباشد.
هـ) از توالی کلیدهای صفحه کلید در گذرواژه استفاده نکنید.
و) فضای احتمال گذرواژه باید وسیع باشد.

در جدول زیر مثال‌هایی در مورد انواع گذرواژه‌ها می‌بینید:

ردیف	گذرواژه	وضعیت	دلیل
1	12345678	ضعیف	استفاده از اعداد پشت سرهم
2	Password	ضعیف	ساده، تکراری و قابل حدس
3	fit@123#	متوسط	ترکیب اعداد و حروف و علامت استفاده شده ولی چون اعداد پشت سرهم هستند باعث شده متوسط شود.
4	Pa55woRD	قوی	ترکیب اعداد و حروف بدون توالی و ترکیب حروف کوچک و بزرگ
5	fiT@aK3#	خیلی قوی	ترکیب اعداد و حروف بدون توالی و ترکیب حروف کوچک و بزرگ و علائم
6	COmP4T3r@2	خیلی قوی	ترکیب اعداد و حروف بدون توالی و ترکیب حروف کوچک و بزرگ علائم

برای تنظیم گذرواژه در ویندوز می‌توانید، از منوی Start گزینه Settings را کلیک کنید. سپس روی Account کلیک نمایید.

سپس Sign-in Options را کلیک کنید. سپس Password را کلیک کرده و Add را کلیک کنید. یک پنجره با سه قسمت زیر باز می‌شود:

New Password: وارد کردن رمز دلخواه
Confirm password: دوباره همان رمز را وارد کنید.
Password hint: کلمه‌ای وارد کنید که اگر رمز یادتان رفت توسط آن کلمه رمزتان را به یاد آورید.

کار با آنتی‌ویروس ویندوز (قرنطینه کردن و حذف کردن)

برنامه‌های مخرب نوعی برنامه رایانه ای هستند که با اصلاح برنامه‌های رایانه‌ای و تغییر آن‌ها خودشان را تکثیر می‌نمایند و مناطقی از سیستم را آلوده می‌کنند. برنامه‌های مخرب به شکل‌های متفاوتی ظاهر می‌شوند. مانند اشغال فضای هارد، اشغال فضای رم، درگیر کردن بیش از حد CPU و انتشار و تکثیر فایل‌های شما که به رایانه آسیب می‌زنند. انواع برنامه‌های مخرب به‌صورت زیر هستند:

Viruses - Worm - Trojan - Spyware

Viruses (ویروس‌ها): قطعه کوچک نرم‌افزاری هستند که به یک برنامه می‌چسبند و همراه با برنامه آلوده وارد رایانه می‌شوند. مانند ویروس‌های بیماری‌زا

Worm (کرم): برنامه‌های نرم‌افزاری مستقل کوچکی هستند که با استفاده از شبکه‌های رایانه‌ای و اشکالات برنامه‌ای خودشان را تکثیر می‌کنند.

Trojan (اسب تراوا): این برنامه‌ها مانند داستان اسب تراوا با ادعای کمک به کاربر، در زمینه رفع مشکلات رایانه، وارد سیستم می‌شوند. ظاهر بی‌خطر یا حتی مفید دارند، به برنامه‌ها نمی‌چسبند و اقدام به تکثیر نمی‌کنند اما حفره امنیتی در سیستم ایجاد می‌کنند.

Spyware (جاسوس افزارها): بعد از قرار گرفتن در رایانه شروع به جمع کردن اطلاعات می‌کنند. مقاصد آن‌ها می‌تواند تجاری یا سیاسی باشد. هکرها با استفاده از این بدافزارها می‌توانند کنترل یک رایانه را در دست بگیرند و سرقت اطلاعات را انجام دهند.

عملکرد بدافزارها:
الف) تخریب
ب) جاسوسی
ج) کسب درآمد

مهم‌ترین روش‌های انتقال و گسترش ویروس‌ها:
اجرای پرونده‌های ناشناس توسط کاربر
فلش، کارت حافظه، پاوربانک، سی‌دی و سایر حافظه‌های جانبی
انتقال از طریق اینترنت و شبکه اطلاعاتی

علائم وجود بدافزار در رایانه:
الف) سرعت رایانه به شدت افت می‌کند.
ب با پرونده‌هایی مواجه می‌شوید که آن را ایجاد نکرده‌اید.
ج) درخواست اتصال به اینترنت از طرف برنامه‌ای خاص
د) کُندشدن سرعت دریافت و ارسال‌های اینترنتی
هـ) افزایش حجم اطلاعات
و) ناپدید و گم شدن اطلاعات
ز) تخریب پرونده‌ها و اطلاعات
ح) کارنکردن برخی از قطعات سخت‌افزاری

نحوه مقابله با بدافزار: برای این منظور باید از نرم‌افزارهای امنیتی استفاده نماییم. یکی از این نرم‌افزارها آنتی‌ویروس‌ها هستند. برنامه‌های امنیتی دو وظیفه اصلی به عهده دارند.

الف) پیشگیری از ورود برنامه‌های مخرب به رایانه
ب) حذف یا غیرفعال کردن برنامه‌های مخربی که وارد رایانه شدند.

ویندوز 10 یک آنتی‌ویروس Real Time به‌ نام Windows Defender دارد که در نسخه جدید به Windows Security تغییر کرده است. این برنامه غیرتهاجمی همه چیز را کنترل و مدیریت می‌کند و از زمان نصب ویندوز همراه آن می‌باشد. این برنامه مانند بقیه آنتی‌ویروس‌ها در پس زمینه اجرا می‌شود و فایل‌ها را در هنگام دانلود و انتقال از درایوهای External (خارجی) مانند فلش و... قبل از اجرا اسکن می‌کند. اگر ویروسی را پیدا کرد از طریق اعلان کوچکی اطلاع می‌دهد و نمی‌پرسد که با نرم‌افزار مخرب چه می‌کنید. فقط آن‌ها را پاک می‌کند و فایل‌ها را به‌صورت اتوماتیک قرنطینه می‌نماید. برای دسترسی به این مورد در قسمت Search منوی شروع عبارت Defender یا Windows Security را بنویسید. سپس گزینه Windows Defender Security ظاهر می‌شود، روی آن کلیک کنید، شکل زیر را می‌بینید. روی علامت  (سپر) کلیک کنید.

با کلیک روی Advanced Scan می‌توانید تنظیمات پیشرفته در این قسمت را انجام دهید. شکل زیر را می‌بینید:

اسکن کامل (Full scan): یعنی تمام فایل‌ها و برنامه‌های در حال اجرا را بررسی می‌کند.

اسکن سفارشی (Custom scan): به ما اجازه می‌دهد محل دلخواه خود را بررسی کنیم. مثلاً فقط یک پوشه یا یک درایو خاص را بررسی نماییم.

اسکن Windows Defender Offline: زمانی‌ که حذف برخی نرم‌افزارهای مخرب از سیستم، دشوار است، این قسمت می‌تواند به یافتن و حذف آن‌ها کمک کند. این روش سیستم را مجدداً راه‌اندازی می‌نماید و قبل از لود شدن کامل ویندوز‌، اسکن انجام می‌شود.

با کلیک روی Scannow می‌توانید سیستم‌تان را بررسی نمایید. با کلیک روی ScanHistory پنجره زیر را می‌بینید.

Current threats: تهدیدهای کنونی که توسط اسکن شناسایی می‌شوند که نیاز به اقدام دارند.

Quarantined threats: تهدیدهای قرنطینه‌ای جدا شده و از اجرای آن بر روی دستگاه جلوگیری می‌شود و به‌صورت دوره‌ای حذف می‌شوند.

Allowedthreats: تهدیدهای مجازی هستند که به عنوان ویروس شناخته می‌شوند، اما اجازه اجرا روی سیستم را دارند. به‌جز Windows Defender می‌توانید از آنتی‌ویروس‌های دیگر نیز استفاده نمایید. معیارهای یک آنتی‌ویروس خوب:

الف) قابلیت‌های کاربردی
ب) میزان سهولت در استفاده
ج) قیمت
د) ویژگی‌ها
هـ) میزان رضایت کاربران از آنتی‌ویروس

معرفی بهترین آنتی‌ویروس‌ها

Bit Defender (بهترین گزینه)	Avira Antivirus	AVG Antivirus Free (رایگان)	Norton Antivirus Plus
Kaspersky	Avast Antivirus Free (رایگان)	ESET Node32	F-Secure
Webroot Antivirus	Trend Micro	Panda Dome Essential

رتبه‌بندی براساس سرعت شناسایی و قدرت حذف ویروس

درایورها و نمایش مشخصات سخت‌افزاری

روش‌های رایج برای دیدن مشخصات سخت‌افزاری سیستم به‌صورت زیر است:

الف) بخش Device Manager ویندوز
ب) نرم افزار CPU-Z

روش اول: بخش Device Manager در ویندوز: برای دسترسی به این بخش روی This PC کلیک راست کرده و Manage را کلیک نمایید. از پانل سمت چپ روی Device Manager کلیک نمایید. در این کادر سخت‌افزارها به‌صورت مرتب و دسته‌بندی شده نشان داده می‌شوند. مثلاً Audio مربوط به کارت صدا و دستگاه‌های صوتی است، یا Display Adapters مربوط به کارت گرافیک می‌باشد. در قسمت Processors مشخصات و سرعت ریزپردازنده را می‌بینید. با کلیک راست روی هر سخت‌افزار منویی شامل موارد زیر باز می‌شود:

- Update driver: به‌روزرسانی درایور با استفاده از اینترنت
- Disable Device: به‌طور موقت آن سخت‌افزار را غیرفعال می‌کند و بعد با Enable Device می‌توان آن سخت‌افزار را فعال کرد.
- Uninstall device: آن دستگاه را از نصب خارج می‌کند.
- Scan for hardware changes: بررسی تغییرات سخت‌افزار
- Properties: نمایش مشخصات سخت‌افزار مربوطه

با کلیک روی Properties پنجره‌ای باز می‌شود که شامل مشخصات آن سخت‌افزار می‌باشد.

General: مشخصات کلی سخت‌افزار در این قسمت Device Status وضعیت سخت‌افزار را نشان می‌دهد.
Driver: کارهایی که مربوط به درایور هست مانند غیرفعال کردن آن، به روز آوری و یا از نصب خارج کردن
Details: جزییات سخت‌افزار
Event: رویدادهایی مربوط به سخت‌افزار که اتفاق افتاده است مانند نصب نرم‌افزار
Resources: منابع استفاده شده مانند محدوده حافظه‌ای که به آن اختصاص داده شده است.

روش دوم: نرم‌افزار CPU-Z: پس از اجرای این نرم‌افزار زبانه‌هایی را در کادر باز شده می‌بینیم که شامل CPU,Memory,Network, ...... می‌باشد.

درایورها

به‌دلیل اینکه مدارهای رایانه با صفر و یک کار می‌کنند برای استفاده از سخت‌افزار نیاز به نرم‌افزاری به نام سیستم عامل داریم. یعنی سیستم عامل، رابط بین کاربر و سخت‌افزار است. نوع دیگر نرم‌افزارها، نرم‌افزارهای کاربردی هستند که برای کاربردهای خاص استفاده می‌شوند. مثلاً Word برای تایپ، فتوشاپ برای کارهای گرافیکی و... در حقیقت ارتباط موارد گفته شده را می‌توان به‌صورت زیر نشان داد:

به عنوان مثال یک نفر، نامه‌ای در Word تایپ کرده و می‌خواهد آن را بعد از تایپ، چاپ نماید. با انتخاب گزینهٔ Print ,Ctrl+P این دستور به سیستم عامل ارسال می‌شود. سیستم عامل این دستور را به چاپگر ارسال می‌نماید. فرض کنید تازه چاپگر را به سیستم متصل کرده‌اید و چاپگر روشن است اما با وجود اجرای دستور Print روی کاغذ چاپ نمی‌گیرد. دلیل این مشکل این است که چاپگر که اصطلاحاً به آن درایور می‌گوییم برای سیستم عامل تعریف نشده و باید به ویندوز معرفی شود و در اصطلاح می‌گوییم باید درایور نصب گردد. در حقیقت درایور برنامه‌ای است که هدایت آن وسیله سخت‌افزاری را به عهده دارد. پس از نصب درایور مورد نظر (در اینجا چاپگر) سیستم عامل دستور چاپ را به درایور می‌دهد و سپس درایور به چاپگر می‌گوید که چه عملی را انجام دهد.

برنامه راه‌انداز (Driver): درایور به نرم‌افزاری می‌گویند که واسط بین سخت‌افزار و سیستم عامل است و کنترل و مدیریت سخت‌افزارهای رایانه‌ای را به شکل بهینه‌ای فراهم می‌آورد.

روش‌های نصب درایور:

الف) به‌وسیله دیسکت ارائه شده توسط شرکت سازنده سخت‌افزار
ب) دانلود درایور از سایت شرکت سازنده سخت‌افزار
ج) استفاده از نرم‌افزارهای Driver Pack
د) نصب درایور از طریق Device Manager

نصب درایور از طریق Device Manager: کلیک راست روی This PC و کلیک روی Manage و سپس در سمت چپ پنجره کلیک روی Device Manager

وقتی ویندوز نصب می‌شود سخت‌افزارهای آن هم به‌صورت اتوماتیک نصب می‌شوند. اگر سخت‌افزاری را تازه به سیستم وصل کرده‌اید اما هنوز برای ویندوز تعریف نکرده‌اید، در قسمت Other Devices به اسم Unknown Device قرار می‌گیرد. برای نصب آن کافی است روی آن کلیک راست کرده و Update Driver Software را کلیک نمایید. پنجره بالا باز می‌شود.

اگر فایل درایور را روی سیستم خود دارید، مثلاً قبلاً دانلود کرده‌اید روی Browse my computer for drivers را کلیک کنید و وارد مسیر فایل درایور شوید و آن را دابل کلیک نمایید و مراحل نصب را انجام دهید. در غیر این‌صورت بعد از اتصال به اینترنت روی Search automatically for drivers کلیک کنید تا فایل نصب آن درایور را در اینترنت پیدا کرده و درایور را نصب کند. بعد از نصب درایور پیغام windows has successfully update your driver software را می‌بینید و یعنی درایور با موفقیت نصب شده است.

دانلود درایور از سایت سازنده سخت‌افزار

روش اول: برای این کار بعد از وارد شدن در پنجره Device Manager و فهمیدن نام کارخانه سازنده درایور مثلاً Intel وارد آن سایت شده و در قسمت Support کلیک می‌نماییم. سپس روی Download Center کلیک می‌کنیم. درایورها به‌صورت دسته‌بندی شده نمایش داده می‌شوند. روی درایور دلخواه کلیک می‌کنیم. مدل آن را از لیست انتخاب می‌نماییم. نوع سیستم عامل را انتخاب می‌نماییم (مثلاً Windows 32 bit یا Windows 64 bit) و جدیدترین فایل از نظر تاریخ را کلیک کرده و Download را کلیک کنید. بعد از اینکه به‌طور کامل دانلود شد، با دابل کلیک اجرا کرده و درایور را نصب نمایید.

روش دوم: در کادر Device Manager روی سخت‌افزار مورد نظر کلیک راست و سپس Properties در قسمت Details وارد شده در قسمت Property از لیست گزینه Hardware Ids را کلیک کنید. در قسمت Value اولین سطر را Copy و سپس در گوگل Paste کنید و جستجو را انجام دهید. سپس آن درایور را دانلود نمایید و با دابل کلیک اجرا کرده تا درایور نصب شود.

کار با دستگاه‌های خروجی (پرینتر و Flash Memory و CD/DVD)

حافظه فلش (Flash): برای استفاده از حافظه فلش باید ابتدا آن را به درگاه رایانه‌تان وصل کنید. سپس یک پیام مبنی‌بر اینکه حافظه را شناخته است دریافت می‌نمایید.

سپس اگر This PC را باز کنید، درایو فلش خود را در بین درایوها می‌بینید.

اگر فلش را از پورت USB جدا کنید دیگر آن را در بین درایوها نمی‌بینید. برای دسترسی به محتوای فلش یا روی آن دابل کلیک کنید و یا کلیک راست و Open

عملیات کپی فایل یا پوشه، انتقال و حذف و سایر موارد مانند بقیه درایوها می‌باشد که قبلاً توضیح داده شده است. وقتی مورد دلخواهتان را از فلش پاک می‌کنید، آن مورد به سطل بازیافت منتقل نمی‌شود و نمی‌توانید Restore کنید و فایل را برگردانید. بهتر است قبل از جدا کردن فلش از سیستم روی آن کلیک راست کرده و Eject را کلیک نمایید.

قالب‌بندی حافظه فلش: گاهی اوقات یا به دلخواه یا برای رفع مشکل فلش می‌خواهید حافظه فلش‌تان را قالب‌بندی یا همان Format کنید. برای این کار روی درایو فلش کلیک راست کرده و Format را کلیک نمایید با کلیک روی آن شکل زیر را می‌بینید:

Capacity: ظرفیت حافظه فلش
File System: انتخاب سیستم فایل که به‌طور پیش‌فرض (32)FAT است که اگر بیش از 4 گیگ بخواهید استفاده نمایید، باید لیست را باز کرده و NTFS را انتخاب کنید. سیستم فایل NTFS هم امنیت بیشتری دارد و هم سریع‌تر است.
Allocation unit size: اندازه هر خانه از حافظه که بهتر است همان عدد پیش‌فرض خودش باشد.
Volumelabel: برچسب و عنوان فلش که می‌توانید به‌دلخواه تغییر دهید.
Quick Format: قالب‌بندی سریع

با انتخاب Quick Format و کلیک روی Start یک پیغام نمایش می‌دهد که به شما می‌گوید با این کار اطلاعات فلش کاملاً پاک خواهد شد. در صورت کلیک روی OK عملیات قالب‌بندی فلش انجام می‌شود. وقتی قالب‌بندی کامل شد، پیغام Format Complete ظاهر می‌شود که یعنی قالب‌بندی فلش تمام شده است. در کادر باز شده OK را کلیک کنید. بعد از این عملیات اگر حافظه فلش را در سیستم باز کنید، می‌بینید تمام اطلاعاتش پاک شده است.

کار با CD/DVD: اگر در This PC وارد شوید در ایوی به نام DVD یا CD می‌بینید. برای کپی فایل روی CD یا DVD دلخواه، پس از گذاشتن CD یا DVD در سیستم، فایل‌های دلخواه را انتخاب کرده سپس با روش دلخواه Copy و سپس در This PC قسمت DVD یا CD را دابل کلیک کرده و به روش دلخواه Paste می‌کنید. اما می‌بینید که موارد Paste شده کمرنگ هستند یعنی عملیات کامل نشده است. بنابراین آن‌ها را انتخاب کرده و از سربرگ Share قسمت Burn to disk را کلیک نمایید و یا کلیک راست کرده و گزینه Burn to disk را کلیک نمایید. کادری ظاهر می‌شود که در قسمت Disc Title عنوان دلخواه را وارد می‌نمایید و در قسمت Recording Speed سرعت نوشتن روی CD را مشخص می‌نماییم و Next را کلیک می‌نماییم. بعد از تمام شدن عملیات پیغام you have successfully burned your files to the disk در یک کادر ظاهر می‌شود که نمایانگر این است که عملیات با موفقیت انجام شده است. سپس Finish را کلیک می‌نماییم.

کار با چاپگر: طبق مطالب قبلی که گفته شد بعد از وصل چاپگر به سیستم می‌توانیم به غیر از روش‌هایی که برای نصب درایور گفته شد، به‌روش دستی نیز درایور چاپگر را نصب نماییم و برای این کار، وارد Control Panel می‌شویم و از قسمت Hardware and Sound مورد View Devices and Printer را کلیک می‌نماییم. پنجره زیر را می‌بینیم.

سیستم عامل چاپگرهای متصل به سیستم را جستجو می‌کند. اگر فعلاً چاپگر به سیستم وصل نیست، گزینه The printer that I want isn't listed را کلیک می‌نماییم.

چاپگرهای نصب شده در قسمت Printers دیده می‌شوند. برای اضافه کردن چاپگر جدید روی Add a printer کلیک می‌نماییم.

در پنجره بازشده گزینه Add a local printer or network printer with manual settings را کلیک می‌نماییم و Next را کلیک می‌کنیم.

در پنجره بعدی باید درگاهی که چاپگر را به آن متصل می‌کنیم، انتخاب نماییم (Choose a printer port) بهتر است انتخاب روی گزینه پیش‌فرض یعنی LPT1 باشد و سپس Next را کلیک می‌کنیم.

پنجره‌ای باز می‌شود که در سمت چپ و در قسمت Manufacturer نام کارخانه سازنده و در سمت راست مدل‌های مختلف آن قرار دارد. اگر مدل چاپگر در لیست بود آن را کلیک نمایید و سپس Next را کلیک کنید. اگر داخل مدل‌ها نبود می‌توانیم سی‌دی نصب آن را در دستگاه گذاشته و Have Disk را کلیک کنیم و فایل نصب درایور را از روی CD اجرا نماییم.

در پنجره بعدی می‌توانیم نامی برای چاپگر بنویسیم که البته به‌طور پیش‌فرض مدل چاپگر درنظر گرفته می‌شود. سپس Next را کلیک می‌نماییم. عملیات نصب شروع می‌شود و سپس پنجره‌ای باز می‌شود که اگر کاغذ در چاپگر باشد و متصل به سیستم باشد، Print Test Page را کلیک می‌نماییم و صفحه‌ای به‌طور آزمایشی چاپ می‌شود که از درست کار کردن چاپگر مطمئن شویم.

سپس Finish را کلیک می‌کنیم. عملیات نصب به پایان رسید و چاپگر را در لیست چاپگرهای نصب شده می‌بینیم. برای اینکه این چاپگر را به عنوان چاپگر پیش‌فرض به ویندوز معرفی کنیم، روی آن کلیک راست کرده و Set as default printer را کلیک می‌کنیم. یک علامت تیک سبز کنار چاپگر ظاهر می‌شود که می‌فهمیم این چاپگر، چاپگر پیش‌فرض ویندوز می‌باشد. برای حذف چاپگر دلخواه روی آن کلیک راست کرده و Remove device را کلیک می‌کنیم.

روش چاپ فایل: یکی از موارد زیر را انتخاب کنید و فایل مورد نظر را چاپ نمایید:

1- کلیک راست روی فایل دلخواه و کلیک روی Print
2- فایل مورد نظر را دابل کلیک کرده تا وارد نرم‌افزار مربوطه شوید سپس یا از منوی File گزینه Print را کلیک کنید و یا کلیدهای Ctrl-P صفحه کلید را فشار دهید.

بدین ترتیب کادر چاپ با مشخصات زیر باز می‌شود:

Print: شروع عملیات چاپ
Copies: تعداد کپی‌ها یا سری چاپ
Printer: نام چاپگری که عمل چاپ را انجام می‌دهد.
Printer Properties: تنظیمات چاپگر
Settings: تنظیمات چاپ مانند اینکه چه صفحاتی چاپ شود، چاپ یک‌رو باشد یا دورو، جهت چاپ روی کاغذ، اندازه کاغذ، حاشیه و اینکه چند صفحه در یک صفحه چاپ شوند.
Page Setup: تنظیمات صفحه

برای دیدن مواردی که در صف چاپ قرار دارند، در پنجره Devices and Printers روی اسم چاپگر کلیک راست کرده و See What's printing را کلیک می‌نمایید. کارهایی که در صف چاپ هستند را نمایش می‌دهد.

در این پنجره در قسمت Document Name نام فایل‌هایی که برای چاپ فرستاده‌اید، می‌بینید و در قسمت Status وضعیت فایل را مشاهد می‌کنید. اگر بخواهیم چاپ یک فایل را متوقف کنیم روی نام آن فایل در این پنجره کلیک راست کرده و Cancel را کلیک می‌کنیم. برای توقف موقت چاپ فایل پس از کلیک راست روی نام فایل در این پنجره Pause را انتخاب می‌نماییم و برای شروع دوباره در کلیک راست، Restart را کلیک می‌نماییم.

معرفی نرم‌افزارهای کاربردی (مجموعه نرم‌افزارهای آفیس)

نرم‌افزار Microsoft Office: بسته نرم‌افزاری کاربردی است که تمام سیستم رایانه‌ای و حتی گوشی‌ها را در برگرفته است.

انواع نرم‌افزارهای آفیس

الف) برنامه‌های اداری (Desktop Application)
ب) برنامه‌های سرویس‌دهنده (Server Application)
ج) برنامه‌های اینترنتی (Internet Application)

دسته اول بیشترین استفاده را بین کاربران دارد. نرم‌افزارهای اداری یا Office شامل Word (برای تایپ و ویرایش هرنوع سند و متن)، Excel (محاسبات ریاضی، آماری و رسم نمودار)، نرم‌افزار Powerpoint (برای ارائه محتوا توسط ایجاد اسلایدهای گرافیکی) و Access (طراحی و ایجاد و کار با بانک اطلاعاتی و گزارش‌دهی و نرم‌افزار Publisher برای ساخت بروشورهای تبلیغاتی و بروشورهای مختلف و نرم‌افزار Outlock برای مدیریت پست الکترونیکی می‌باشد. در این سری نرم‌افزارها برای اجرای دستورات خود می‌توانید از ریبون‌ها استفاده نمایید.

ریبون‌های برنامه Word عبارت‌اند از:

File: دستورات کار روی فایل مانند بستن، باز کردن، ذخیره، چاپ و...	Design: برای طراحی ظاهری و رنگ	Mailings: ادغام پستی، ساخت برچسب و...
Home: دستوراتی مانند تعیین قلم و...	Layout: تنظیمات صفحه و...	Review: مرور سند و غلط‌یابی
Insert: برای اضافه کردن تصویر، شکل‌های آماده و...	References: کار با جدول محتویات، اضافه کردن پاورقی و...	View: تنظیم نحوه نمایش سند

ریبون‌های برنامه Excel عبارت‌اند از:

File: دستورات کار روی فایل مانند بستن، باز کردن، ذخیره، چاپ و...	Home: دستوراتی مانند تعیین قلم و...	Review: مرور سند
Insert: برای اضافه کردن تصویر، شکل‌های آماده و...	Page layout: برای تنظیمات صفحه	View: تنظیم نحوه نمایش
Data: کار با داده‌ها مانند مرتب‌کردن، دسته‌بندی و...	Formulas: استفاده از فرمول‌ها

ریبون‌های برنامه Powerpoint عبارت‌اند از:

File: دستورات کار روی فایل مانند بستن، باز کردن، ذخیره، چاپ و...	Home: دستوراتی مانند تعیین قلم و...	Slide show: تنظیمات نمایش اسلایدها
Insert: برای اضافه کردن تصویر، شکل‌های آماده و...	Transition: تنظیمات حرکت اسلاید	Review: مرور سند
Design: برای طراحی ظاهری و رنگ	Animations: تنظیمات حرکت اشیاء	View: تنظیم نحوه نمایش

ریبون‌های برنامه Access عبارت‌اند از:

File: دستورات کار روی فایل مانند بستن، باز کردن، ذخیره، چاپ و...	Create: ساخت جدول، گزارش، فرم و...
External Data: استفاده از داده‌های بیرون	Design: برای طراحی ظاهری و رنگ
Database Tools: ابزارهای کار با بانک اطلاعاتی	Fields: ابزارهای کار با فیلد
Home: دستورات عمومی و پر استفاده

ریبون‌های برنامه Publisher عبارت‌اند از:

File: دستورات کار روی فایل مانند بستن، باز کردن، ذخیره، چاپ و...	Home: دستورات عمومی و پر استفاده
Insert: برای اضافه کردن تصویر، شکل‌های آماده و...	Review: مرور سند و غلط‌یابی
Mailings: ادغام پستی، ساخت برچسب و...	View: تنظیم نحوه نمایش
Page Design: برای طراحی ظاهری و رنگ

ریبون‌های برنامه Outlock عبارت‌اند از:

File: دستورات کار روی فایل مانند بستن، باز کردن، ذخیره، چاپ و...	Home: دستورات عمومی و پر استفاده
Send/Receive: برای ارسال و دریافت و کار روی پست الکترونیکی	Folder: مدیریت پوشه‌ها View: تنظیم نحوه نمایش

در این نرم‌افزار، نامه‌های دریافتی در پوشه Inbox قرار می‌گیرند و نامه‌هایی که بعداً می‌خواهیم ارسال کنیم در پوشه Draft و نامه‌هایی که ارسال شده‌اند در پوشه Send قرار می‌گیرند.